Home > ARTIKEL
ARTIKEL

De zomer in mijn bol! Over archeologisch veldwerk en strandvondsten

Het is zomer! Tijd voor Tour de France en vakantie. Voor archeologen is het tijd voor veldwerk. Ik verblijf in Zuid-Afrika om een abri, een ondiepe grot, met bewoningsresten uit de laatste ijstijd op te graven. Door Gerrit Dusseldorp Blijft u in Nederland en valt het strandweer tegen? Dan kunt u zelf hele interessante steentijdvondsten doen! Een mooie tijdsbesteding en, vind ik dan toch, erg rustgevend. Mindful heet dat tegenwoordig. Archeologie is meer dan spelen in de zandbak Het beeld

Lees meer
ARTIKEL

Oostvaardersplassen, deel 2: Waarom maken grote wilde dieren zoveel emotie los?

Oostvaardersplassen in de winter (Foto: Annemarie Bon via Pixabay)

Al sinds begin dit jaar staan de kranten en social media er vol van: ophef over grote dieren in Nederland. Twee grote discussies lopen door elkaar, de uitgemergelde grazers in de Oostvaardersplassen en de komst van de wolf. In beide discussies lijkt er geen middenweg te zijn. Je bent óf voor óf tegen verandering in het beheer van grote grazers in de Oostvaardersplassen en je bent óf voor óf tegen de komst van de wolf naar Nederland. In beide gevallen

Lees meer
ARTIKEL

Oostvaardersplassen, deel 1: Hoe ons denken over dier en natuur is doorgeschoten

We kijken te weinig naar dieren. Dat vindt primatoloog Frans de Waal. Hij stelt dat wij als we dat meer zouden doen, onszelf beter kunnen terugvinden. Hij bedoelt: we kunnen daardoor beter begrijpen waarom wij ons als mens gedragen zoals we zijn. Als rationeel doorontwikkeld dier en als gedegenereerde primatensoort. Deel 1 in een tweeluik over de Oostvaardersplassen. Door Harry J. Kraaij De mens heeft zo weinig meer met de natuur gemeen, dat hij ervan vervreemd is geraakt. Dat zegt

Lees meer
ARTIKEL

Het Lam Gods. Een altaarstuk met een verborgen verhaal

Schilderij Lam Gods detail met stralenkrans

Van een zacht wollig lammetje is het Lam Gods getransformeerd in een wild schaap. Een monsterlijk beest dat je met rollende ogen aanstaart. Broddelwerk van de grote gebroeders Van Eyck? Of liggen de zaken wellicht toch anders. Door Sanne Frequin Juichend zat ik tijdens het acht-uur journaal voor de televisie. Maar liefst twee nieuwsitems fleurden mijn avond op. Allereerst het bericht over de weergaloze toe-eigening van het echtpaar Carter (Béyonce en Jay-Z) van de westerse kunstgeschiedenis in hun videoclip Apeshit.

Lees meer
ARTIKEL

Van de inrichting tot het menu: zo begin je een succesvol bijenhotel

Bijenhotels met verschillende diktes nestelgangen gemaakt van hout, riet of bamboe. Foto:

Het gaat niet goed met de wilde bijen in Nederland en veel mensen maken zich zorgen. Om wilde bijen te helpen, kunnen mensen een aantal dingen doen: bloemen planten, geen gif spuiten en zorgen voor nestelgelegenheid. Dat laatste is voor velen een vaag begrip, want waar wonen de verschillende soorten wilde bijen precies? Een type nestelgelegenheid is afgelopen tijd enorm populair geworden: het bijenhotel. Ook ik heb er afgelopen jaar eentje op mijn balkon neergezet om wat dakloze bijen een

Lees meer
ARTIKELGASTBLOG

Islamitische basisscholen zijn goed voor de integratie

Leerlingen in een kringgesprek op een Islamitische basisschool

In berichtgeving over islamitisch onderwijs in de media overheerst angst voor segregatie en radicalisering. Promovenda Marietje Beemsterboer van de Universiteit Leiden, die de afgelopen vijf jaar onderzoek deed in het islamitisch basisonderwijs, weerlegt die angst. Het tegendeel blijkt het geval. ‘Uit mijn onderzoek blijkt dat islamitische basisscholen kunnen bijdragen aan integratie’, schrijft Marietje Beemsterboer. De discussie over de wenselijkheid van islamitisch basisonderwijs in Nederland wordt af en toe met zoveel vurigheid gevoerd dat je bijna zou vergeten dat islamitische basisscholen

Lees meer
ARTIKEL

Over levende lijken en lastige doden: zombies in de Middeleeuwen

Ruïne van Melrose Abbey. Foto: Edwin Rijkaart via Wikipedia

Ook in de Middeleeuwen stonden de rusteloze doden op uit hun graf, althans daar was men vast van overtuigd. Wat deden de middeleeuwers tegen deze monsters? En is deze angst voor zombies typisch Middeleeuws? Rond de verlaten gebouwen van de abdij van Melrose diep in de Schotse Hooglanden sluipt in de schemering een schaduw rond. Het is de Hundeprest, de hondenpriester. Deze priester dankt zijn bijnaam aan zijn liefde voor de jacht. Hij verschalkt het wild uit de uitgestrekte bossen

Lees meer
ARTIKEL

Onzekerheid hoort bij onderzoek. Wantrouw onnauwkeurige resultaten daarom niet, maar gebruik ze bij je keuzes

Man buigt zich bij zijn laptop over een statistiek rapport

Je komt tegenwoordig overal 'kansen' tegen: in het nieuws, in voorlichtingsfolders, noem maar op. Verschillende informatiebronnen geven vaak ook verschillende schattingen. Is de kans op een bepaalde ziekte nou 10 procent, 12 procent of 30 procent? Dat brengt lezers in de war, waardoor ze het resultaat wantrouwen. Maar meer zeggen over de betrouwbaarheid van een schatting zou juist meer vertrouwen moeten geven. Onderzoekers proberen de onnauwkeurigheid van hun resultaat te laten zien door de kans aan te geven met een

Lees meer
ARTIKEL

Moet je de foto’s van je kind wel online delen?

Kind houdt camera vast

Foto’s van onze kinderen online delen, moeten we dat nu wel doen? In deze blog beschrijf ik enkele overwegingen vanuit de communicatie-ethiek en -theorie die ouders wellicht kunnen helpen hier een overwogen keuze in te maken. Als begin dertiger heb ik zo langzamerhand behoorlijk wat vrienden met kinderen, die allemaal meer of minder actief zijn op sociale media. Nu valt het mij op dat er nogal wat verschillen zijn in hoe ouders omgaan met het delen van foto’s van kinderen

Lees meer
ARTIKELGASTBLOG

Het gevecht om de waarheid

De waarheid in een Engelse krant

Sla de kranten open, en de fact checks zijn nauwelijks te ontwijken. Die soms ook weer gecheckt worden trouwens. En via oude en nieuwe media maken we kennis met (vaak Engelstalige) adjectieven als ‘post-fact’ en ‘post-truth’, en fenomenen als ‘alternatieve feiten’ en ‘nep wetenschap’. Het is er allemaal niet makkelijker op geworden. Zeker niet voor de wetenschap. Want wat moet je in een wereld waarin aperte onwaarheden soms gezien worden als feiten. En feiten als leugens? Bert van der Zwaan,

Lees meer
ARTIKEL

Een hart van goud: over lijkschending in de middeleeuwen

Het gouden hart van Anna van Bretagne in het Dobrée Museum in Nantes

Het stel jonge malfauteurs dat op een koude aprilnacht via de achteringang Musée Dobrée in de Franse stad Nantes binnendrong zal zich de volgende ochtend even flink achter de oren hebben gekrabd. Heel Frankrijk was in rep en roer, toen werd ontdekt dat het hart, dat ooit toebehoorde aan de geliefde Bretonse hertogin Anne van Bretagne (d. 1514), uit het museum was gestolen. Beloningen werden uitgeloofd, anonieme e-mailadressen waar de dieven zich konden melden werden geopend en prominente Bretons wierpen

Lees meer
ARTIKEL

Paleo-barbecue? Vergeet vooral de groente niet!

Barbecue

De zon schijnt! Tijd voor houtskool, vlees en rosé in de buitenlucht. Zo'n barbecue voelt erg ‘paleo’: vuur maken, kippenpoten aan laten branden en dan toch opeten. Een klein beetje coleslaw voor de vorm. Aten onze voorouders ook zo? Dat is maar de vraag. Over het oudste gebruik van vuur is ruzie. Sommige archeologen denken dat gecontroleerd vuur stoken voorbehouden is aan de allerslimste mensachtigen: Neanderthalers en wijzelf. Vuur wordt volgens hen pas 300.000 jaar gebruikt. Anderen denken dat het

Lees meer
ARTIKEL

Zonder tanden van je afbijten – waar komen antibiotica vandaan?

Bijna iedereen heeft wel eens antibiotica geslikt. Je hebt last van een branderig gevoel, gaat naar de dokter, en die weet je te vertellen dat je last hebt van een bacteriële infectie waarna je al je vorige bedpartners moet bellen. De dokter schrijft je vervolgens een antibioticakuur voor die ervoor moet zorgen dat de slechte bacteriën niet meer verder kunnen groeien of zelfs doodgaan. De antibiotica zelf kan je ophalen in de apotheek. Maar in de categorie “Komt melk uit

Lees meer
ARTIKEL

De macht van het schooladvies zet de verhoudingen tussen school en ouders op scherp

Een toetsenbord en een geodriehoek

Ouders die de leraren onder druk zetten vanwege het schooladvies van hun kind en die zich schuldig maken aan intimidatie, bedreiging en zelfs chantage van de leerkrachten. Wat is er aan de hand? Een onderzoek door EenVandaag en CNV Onderwijs leverde schokkende cijfers op over leraren in het onderwijs die door ouders onder druk worden gezet. Bij nadere bestudering van het onderzoeksrapport blijkt echter dat de samenvatting bij het rapport een vertekend beeld geeft van de onderzoeksresultaten. Zo zijn percentages bij

Lees meer
ARTIKEL

Australië is een land van extremen. Een perfecte casus voor klimaatonderzoekers

Groene vegetatie in Centraal-Australië in 2011 (Foto: Eva van Gorsel (CSIRO))

In mijn woonplaats viel de afgelopen week net zoveel neerslag als normaal in een maand. April 2018 was een van de warmste maanden ooit. Zuid-Afrika kampt met een langdurige extreme droogte die grote gevolgen kan hebben voor de drinkwatervoorziening. Dit zijn voorbeelden van klimaatextremen als gevolg van klimaatverandering. Hoewel klimaatverandering een belangrijk maatschappelijk probleem is, ga ik in dit blog vooral in op de impact die klimaatverandering heeft op de natuur zelf en hoe dit ook de koolstofkringloop beïnvloedt. Extremen

Lees meer
ARTIKEL

Een kijkje in de keuken bij een Medisch-Ethische Toetsingscommissie

Hoe werkt de Medisch-Ethische Toetsingscommissie?

Medisch-wetenschappelijk onderzoek is met enige regelmaat in het nieuws, van inzichten over gezonde voeding tot veelbelovende nieuwe behandelingen. Afgelopen maanden waren er ook andere berichten. Een onderzoek in het UMC Utrecht werd gestaakt nadat twee kinderen waren overleden. Bij een onderzoek in het AMC in Amsterdam vielen onverwacht veel doden. Op dergelijke berichten volgt vaak de vraag: is onderzoek wel veilig? En wie controleert dat? Daarover gaat de Medisch-Ethische Toetsingscommissie. Door Ronella Grootens Dat onderzoek nodig is, daar is geen twijfel

Lees meer
ARTIKEL

Het is moeilijk ontwaken uit de dromen van Vincent van Gogh over Japan

Kreupelhout met twee figuren 1890

Vincent van Gogh was weg van ‘Japan’ en liet zich inspireren door Japanse prenten. Momenteel is in het Van Gogh Museum in Amsterdam de tentoonstelling Van Gogh en Japan te zien. Een bijzonder kijkje over Vincents schouder, maar de dienende rol van Japanse prenten geeft wel een vertekend beeld. De twee schilderijen waar het oog als eerste op valt, zijn gebaseerd op prenten van Utagawa Hiroshige (1797-1858). Vincent ‘kopieerde’ echter niet alleen letterlijk Japanse taferelen, hij liet zich ook in brede

Lees meer
ARTIKEL

De Mijnbouwwet zorgt voor veel frustraties. Toch heeft die Nederland ook veel goeds gebracht

‘Je woont er bovenop, maar je hebt er niks over te zeggen’, kopte NRC boven een artikel op 16 maart. De laatste jaren neemt de frustratie toe bij bewoners, gemeenten en provincies in gebieden waar veel activiteit plaatsvindt in de zogenoemde diepe ondergrond. Over gaswinning, ondergrondse opslag van olie of afvalwaterinjectie hebben bewoners en lokale overheden weinig inspraak. Die frustratie heeft te maken met de Mijnbouwwet. Door Geert-Jan Vis De Mijnbouwwet bevat regels met betrekking tot het onderzoek naar en het winnen

Lees meer
ARTIKEL

In de lente laten de wilde bijen zich weer zien. Tijd voor de Nationale Bijentelling

Nationale Bijentelling: Grote zijdebij

Nu de eerste warme dagen van het jaar zijn gekomen, laten ook de eerste wilde bijen zich zien. Helaas in minder grote aantallen dan vroeger. Het gaat niet goed met de wilde bijen en ze worden schaarser in het landschap. Dat is een van de redenen waarom in het weekend van 21 en 22 april een Nationale Bijentelling wordt gehouden. Die helpt ons meer te weten te komen over de wilde bijen. Door Lisette van Kolfschoten Het voorjaar is een

Lees meer
ARTIKELOPINIE

Radicaal genuanceerd

Elk voorjaar kruipen de mensen voor wie communicatie over wetenschap een vak is bij elkaar op de Vakconferentie WTC. Keynote speaker Reint-Jan Renes sprak over hoe de werking van ons brein ervoor zorgt dat we ons nauwelijks laten beïnvloeden door informatie. Vervolgens was zijn suggestie dat wanneer je mensen wilt beïnvloeden, je gebruik moet maken van de werking van ons brein. Wetenschappers kunnen leren van marketeers dat je moet inspelen op onbewuste processen als je hen tot wenselijk gedrag wilt

Lees meer
ARTIKELGASTBLOG

Hoe neem je afscheid van een kerk? Ontkerkelijking in de praktijk

Processie bij de sluiting van de Jacobuskerk, Utrecht

In onze tijd stellen we het regelmatig vast: door de ontkerkelijking lopen de kerken leeg. Een kerksluiting is het gevolg. Maar hoe ziet het verlaten van een kerk er eigenlijk in de praktijk uit? Hoe sluit je een kerk? En wat gebeurt er met de mensen die afscheid nemen van hun kerk? Door Daan Beekers In Nederland worden in rap tempo kerken gesloten. In 2011 schatte de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed dat sinds de jaren zeventig 1340 kerken in

Lees meer
ARTIKEL

Bedachten onze voorouders 70.000 jaar geleden De Stijl, en niet Mondriaan?

Ruim 70.000 jaar oud stuk gegraveerde rode oker uit Blombos Cave

Kunst is een uniek modern menselijk talent. Hoe verfijnd de stenen werktuigen van Homo erectus en de Neanderthalers ook waren, kunstenaars waren ze niet. Of tenminste, dat hielden archeologen lang en op hoog volume vol. Tot de datering in februari van een Spaanse grotschildering. Die bleek 65.000 jaar oud. Toen leefden er geen moderne mensen in Spanje, maar (voor zover we weten) alleen Neanderthalers. Door Gerrit Dusseldorp Waarom is kunst zo belangrijk? Tekenen geeft tenslotte an sich geen evolutionair voordeel. Geeft

Lees meer
ARTIKEL

Paddenstoelen van eigen bodem: Grootsporig slijmkopspeldje

Nederland kent duizenden soorten paddenstoelen. Eens in de zoveel tijd worden nieuwe soorten ontdekt die, naast een wetenschappelijke, ook een Nederlandse naam nodig hebben. Jorinde Nuytinck is mycoloog bij Naturalis Biodiversity Center en lid van de commissie Nederlandse namen voor paddenstoelen, een samenwerking tussen Vlaamse en Nederlandse mycologische verenigingen. Op initiatief van deze commissie krijgen alle nieuwe paddenstoelsoorten die in Nederland en Vlaanderen worden gevonden een Nederlandse naam. Elke maand beschrijft Jorinde Nuytinck voor Wetenschap.nu zo’n paddenstoelensoort. Ze bespreekt de vindplaats, de kenmerken en

Lees meer
ARTIKEL

Heb schijt aan je microbioom – een verhaal over poeptransplantaties en darmbacteriën

Jouw poep is goud waard. Waarom? Als je gezond bent, zit poep vol met darmbacteriën die je helpen gezond te blijven. Helaas geldt dit niet voor iedereen. Sommige mensen hebben last van terugkerende darminfecties veroorzaakt door bacteriën die soms gezond zijn, maar gevaarlijk kunnen worden als ze de meerderheid vormen. De samenstelling van de bacteriën in de darmen is zo belangrijk dat het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) een poepbank is begonnen. Door Lizah van der Aart en Anne van der

Lees meer
ARTIKEL

Van schilderij naar kattenfilmpjes: hoe de kat langzaam zijn plek in het gezin veroverde

Ze zijn mateloos populair op internet: kattenfilmpjes. Deze viervoetige huisgenootjes zorgen voor een bron van vermaak. De kat heeft zich een onmiskenbare plaats veroverd in de maatschappij en als lid van de familie. Maar wanneer raakte de kat eigenlijk ingeburgerd? Door Harry J. Kraaij Nutsdier: lange tijd was dit de status van de kat. Het gedomesticeerde roofdier verjoeg vooral muizen en ratten. Het was daardoor een graag geziene gast op de boerderij, in de voorraadschuren en bij bakker en slager.

Lees meer