Home > ARTIKEL
ARTIKEL

In de lente laten de wilde bijen zich weer zien. Tijd voor de Nationale Bijentelling

Nationale Bijentelling: Grote zijdebij

Nu de eerste warme dagen van het jaar zijn gekomen, laten ook de eerste wilde bijen zich zien. Helaas in minder grote aantallen dan vroeger. Het gaat niet goed met de wilde bijen en ze worden schaarser in het landschap. Dat is een van de redenen waarom in het weekend van 21 en 22 april een Nationale Bijentelling wordt gehouden. Die helpt ons meer te weten te komen over de wilde bijen. Door Lisette van Kolfschoten Het voorjaar is een

Lees meer
ARTIKELOPINIE

Radicaal genuanceerd

Elk voorjaar kruipen de mensen voor wie communicatie over wetenschap een vak is bij elkaar op de Vakconferentie WTC. Keynote speaker Reint-Jan Renes sprak over hoe de werking van ons brein ervoor zorgt dat we ons nauwelijks laten beïnvloeden door informatie. Vervolgens was zijn suggestie dat wanneer je mensen wilt beïnvloeden, je gebruik moet maken van de werking van ons brein. Wetenschappers kunnen leren van marketeers dat je moet inspelen op onbewuste processen als je hen tot wenselijk gedrag wilt

Lees meer
ARTIKELGASTBLOG

Hoe neem je afscheid van een kerk? Ontkerkelijking in de praktijk

Processie bij de sluiting van de Jacobuskerk, Utrecht

In onze tijd stellen we het regelmatig vast: door de ontkerkelijking lopen de kerken leeg. Een kerksluiting is het gevolg. Maar hoe ziet het verlaten van een kerk er eigenlijk in de praktijk uit? Hoe sluit je een kerk? En wat gebeurt er met de mensen die afscheid nemen van hun kerk? Door Daan Beekers In Nederland worden in rap tempo kerken gesloten. In 2011 schatte de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed dat sinds de jaren zeventig 1340 kerken in

Lees meer
ARTIKEL

Bedachten onze voorouders 70.000 jaar geleden De Stijl, en niet Mondriaan?

Ruim 70.000 jaar oud stuk gegraveerde rode oker uit Blombos Cave

Kunst is een uniek modern menselijk talent. Hoe verfijnd de stenen werktuigen van Homo erectus en de Neanderthalers ook waren, kunstenaars waren ze niet. Of tenminste, dat hielden archeologen lang en op hoog volume vol. Tot de datering in februari van een Spaanse grotschildering. Die bleek 65.000 jaar oud. Toen leefden er geen moderne mensen in Spanje, maar (voor zover we weten) alleen Neanderthalers. Door Gerrit Dusseldorp Waarom is kunst zo belangrijk? Tekenen geeft tenslotte an sich geen evolutionair voordeel. Geeft

Lees meer
ARTIKEL

Paddenstoelen van eigen bodem: Grootsporig slijmkopspeldje

Nederland kent duizenden soorten paddenstoelen. Eens in de zoveel tijd worden nieuwe soorten ontdekt die, naast een wetenschappelijke, ook een Nederlandse naam nodig hebben. Jorinde Nuytinck is mycoloog bij Naturalis Biodiversity Center en lid van de commissie Nederlandse namen voor paddenstoelen, een samenwerking tussen Vlaamse en Nederlandse mycologische verenigingen. Op initiatief van deze commissie krijgen alle nieuwe paddenstoelsoorten die in Nederland en Vlaanderen worden gevonden een Nederlandse naam. Elke maand beschrijft Jorinde Nuytinck voor Wetenschap.nu zo’n paddenstoelensoort. Ze bespreekt de vindplaats, de kenmerken en

Lees meer
ARTIKEL

Heb schijt aan je microbioom – een verhaal over poeptransplantaties en darmbacteriën

Jouw poep is goud waard. Waarom? Als je gezond bent, zit poep vol met darmbacteriën die je helpen gezond te blijven. Helaas geldt dit niet voor iedereen. Sommige mensen hebben last van terugkerende darminfecties veroorzaakt door bacteriën die soms gezond zijn, maar gevaarlijk kunnen worden als ze de meerderheid vormen. De samenstelling van de bacteriën in de darmen is zo belangrijk dat het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) een poepbank is begonnen. Door Lizah van der Aart en Anne van der

Lees meer
ARTIKEL

Van schilderij naar kattenfilmpjes: hoe de kat langzaam zijn plek in het gezin veroverde

Ze zijn mateloos populair op internet: kattenfilmpjes. Deze viervoetige huisgenootjes zorgen voor een bron van vermaak. De kat heeft zich een onmiskenbare plaats veroverd in de maatschappij en als lid van de familie. Maar wanneer raakte de kat eigenlijk ingeburgerd? Door Harry J. Kraaij Nutsdier: lange tijd was dit de status van de kat. Het gedomesticeerde roofdier verjoeg vooral muizen en ratten. Het was daardoor een graag geziene gast op de boerderij, in de voorraadschuren en bij bakker en slager.

Lees meer
ARTIKEL

Amerikaans massaprotest #MarchForOurLives laat de kracht van social media zien

Demonstratie #Marchforourlives (Beeld: Samantha Sophia via Unsplash)

Scholieren in de Verenigde Staten gingen de afgelopen week massaal de straat op om te protesteren tegen de huidige wapenwetgeving. Aanleiding voor het massaprotest #MarchForOurLives was de zoveelste schietpartij op een school. Hoe kwamen al deze jongeren bij elkaar? Het antwoord lijkt voor een groot deel te liggen in sociale media. Door Annemarie van Oosten Sociale media worden nog al eens in een kwaad daglicht gesteld als het gaat om de invloed op de sociale betrokkenheid. Vooral tieners zouden verslaafd

Lees meer
ARTIKEL

Leven buiten de aarde ontdekken? Voor mijn pensioen graag!

Exoplaneet en een protoplanetaire schijf

Hoe is de aarde ontstaan? Hoe is het leven op aarde ontstaan? Zijn we alleen in het universum? Overal waar ik kijk, duiken die vragen op. In kranten, televisie, internet, en bij mijn collega-wetenschappers. Komt dat door mijn eigen, toch nog redelijk nieuwe, professionele bril? Misschien. Het komt denk ik ook omdat het antwoord op deze vraag die de mensheid al eeuwen bezighoudt, steeds meer binnen handbereik lijkt te komen. Ik durf te stellen dat we in de 21ste eeuw

Lees meer
ARTIKEL

Opzet referendum verhindert representatieve uitkomst

Naar het stemhokje voor het referendum over de sleepwet

Het is bijna zo ver: er komt weer een referendum. Op 21 maart gaan we stemmen over de voorgestelde Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv 2017), ofwel de 'sleepwet'. Tegenstanders hopen dat de regering bij een negatieve uitslag van de wet af zal zien of de wet aanpast. Het lastige van een referendum is echter dat de uitslag geen goed beeld van de werkelijke mening van de gehele bevolking geeft. Vaak brengt maar een kleine en specifieke groep kiezers

Lees meer
ARTIKEL

Door klimaatverandering trekken sommige hazen hun witte winterjas niet meer aan

LenteL tijd om te verharen naar een zomervacht

Het klinkt misschien gek, omdat hier in Noord-Zweden ruim een meter sneeuw ligt en de thermometer -10 °C aangeeft, maar het voelt als lente! De koolmezen beginnen weer te zingen, de dagen worden steeds langer (ruim 7 minuten meer licht iedere dag) en langzaam komen de eerste migrerende zomervogels terug. Voor mij geeft dat een gevoel van lente. Ondanks de sneeuw en kou. Zou dat misschien iets met ons evolutionaire verleden te maken hebben? Door Tim Hofmeester Voor veel diersoorten

Lees meer
ARTIKEL

Tijd voor taart, het is Pi-dag!

Creatief met pi-dag

Herkennen jullie de wiskundige contante 3,1415926535897…. nog van school? Of misschien alleen de eerste paar cijfers? Vandaag is dit getal het perfecte excuus om een stukje taart te eten. Het is namelijk Pi-dag! Door Sanne Willems Waarom vandaag? In Amerika wordt 14 maart geschreven als 3/14. Dit zijn de eerste drie cijfers van pi. Daarom is deze dag uitgekozen als internationale feestdag waarop we het bestaan van pi vieren. Je kunt nog veel verder gaan dan alleen de dagen van

Lees meer
ARTIKELGASTBLOG

Hoe je een huis koopt in Amsterdam. Het optimale bod vanuit wiskundig perspectief

Ik ben sinds kort de trotse bezitter van een koophuis in Amsterdam. Dit mag gerust een klein wonder worden genoemd: Nederlandse woningen zijn nog nooit zo duur geweest. En qua krapte op de woningmarkt spant Amsterdam hierbij de kroon. Hoe kreeg ik als starter een voet tussen de deur in deze oververhitte markt? Ik had gelukkig één voordeel: ik ben een onderzoeker op het gebied van kunstmatige intelligentie met een specialisatie in onderhandelen. En hier vertel ik hoe ik te

Lees meer
ARTIKELOPINIE

Waarom persvoorlichters geen journalist moeten spelen

Het staat er toch echt. Marc Lamers, woordvoerder van de WUR, stelt in een interview op de site Communicatie Online dat persvoorlichters de rol van journalisten gaan overnemen. Het interview kwam met enige vertraging bij mij terecht. Omdat ik om diverse redenen zijn ideeën het bestrijden waard vind, hier alsnog een reactie. Lamers stelt in het interview vast dat de conventionele journalistiek onder druk staat en dat journalisten hierdoor minder tijd hebben voor gedegen onderzoek. Dit maakt het voor hem en zijn

Lees meer
ARTIKEL

Hoe zorg je er als school voor dat zeer makkelijk lerende kinderen niet in de knel komen?

In Nederland zijn er ongeveer 36.000 zeer makkelijk lerende kinderen in de basisschoolleeftijd. Hoe zorg je er als school voor dat zij niet in de knel komen? Daarover blogt Willy de Heer.  Hoe mis het soms kan gaan, blijkt uit het verhaal van de 10-jarige S. dat is voorgelegd aan de Geschillencommissie passend onderwijs. S. gaat als vierjarige naar school A. Na 2,5 jaar wordt vastgesteld dat S. een zeer makkelijk lerend kind is. S. leert anders dan de gemiddeld

Lees meer
ARTIKEL

Moderne mensen konden honderdduizend jaar lang maar niet aarden buiten Afrika

Replica Neanderthaler-skelet Kebara

We zijn allemaal Afrikanen. Onze voorouders leefden tot heel kort geleden in Afrika. Evolutionair gezien dan. Archeologen zijn geobsedeerd door de eerste moderne mensen die Afrika verlieten, en in Azië en Europa gaan wonen. Vandaar dat je met enige regelmaat nieuwe informatie over migraties Out of Africa in de krant ziet, blogt Gerrit Dusseldorp. Eind januari 2018 bijvoorbeeld. Toen werd het oudst bekende modern menselijke fossiel buiten Afrika onthuld. Een bovenkaak uit het huidige Israël die ongeveer 180.000 jaar oud

Lees meer
ARTIKEL

Zwarte gaten kijken vanuit de achtertuin

Zwart gat met een schijf van heet gas eromheen

Als kind was ik al gefascineerd door exotische werelden. Naast vreemde landschappen, dinosauriërs en het leven onder water, prikkelde vooral de sterrenhemel mijn fantasie. Nu bestudeer ik als sterrenkundige de grootste structuren in het heelal en de zwarte gaten die daarin bellen blazen. Ik gebruik daarvoor speciale ruimtetelescopen, maar begon ooit met het kijken naar sterren met een telescoop vanuit de achtertuin, blogt sterrenkundige Jelle de Plaa. Ik verwonderde me als klein ventje over hoe de aarde en het leven

Lees meer
ARTIKEL

Boomse klei kan opslagprobleem radioactief afval oplossen

Boomse klei (Foto: Patrick Kiden, TNO)

‘Het is technisch en geologisch mogelijk om ons radioactieve afval over een slordige honderd jaar op te slaan in een diep gelegen kleilaag.’ Dat is een van de conclusies van het eindrapport over het onderzoek naar de ondergrondse berging van radioactief afval, dat eind januari is gepresenteerd. De aangewezen kleilaag is de zogeheten ‘Boomse klei’. Maar wat is dat eigenlijk voor kleilaag? En waarom die naam? Omdat ik samen met mijn collega’s onderzoek heb gedaan naar de Boomse klei, besteed

Lees meer
ARTIKEL

Hoe internet seksuele zelfeducatie bij jongeren drastisch heeft veranderd

De individuele zoektocht van jongeren naar informatie over seks heeft de laatste jaren drastische veranderingen ondergaan. Door het internet is de hoeveelheid informatie over seks bijna oneindig. Met een klik van de muis hebben jongeren toegang tot seksuele educatie door experts, maar ook tot pornografie en verhalen van andere jongeren in de vorm van blogs of vlogs, blogt Annemarie van Oosten.  De seksuele voorlichting van jongeren is niet meer wat het geweest is. Waar dit vroeger voornamelijk de taak van

Lees meer
ARTIKEL

Budo, anime, manga: waar komt toch die mysterieuze aantrekkingskracht van Japan vandaan?

De 'traditionele’ Japanse krijgskunsten en opleidingen Japans danken hun grote belangstelling aan films, manga, en de Anton Geesink-Pokémon, blogt Japan-kenner Aafke van Ewijk. In Japan zijn alle ogen gericht op de kunstschaatsers tijdens de Olympische Winterspelen in Pyeongchang. Ondertussen stemmen Japanse leerlingen van de basisschool nu al op hun favoriete mascotte voor de Zomerspelen in Tokio. Tijdens de Spelen van 2020 is voor het eerst karate te zien. Karate is de krijgskunst die mij inspireerde om Japans te gaan studeren.

Lees meer
ARTIKEL

Waarom zijn wij zo slim? Het antwoord ligt misschien in de sterren van het brein

Het meeste hersenonderzoek wordt gedaan naar elektrische breincellen. Maar de niet-elektrische breincellen zouden juist kunnen verklaren waarom wij slimmer zijn dan andere soorten. Deze stervormige cellen zijn lang ondergewaardeerd. Dat komt omdat zij onderling met chemische signaaltjes communiceren. En die zijn moeilijker te meten. Josien Visser blogt over ons brein en slim zijn. Albert Einstein geldt als een van de slimste mensen die ooit leefde. Niet gek dus dat vele neurowetenschappers graag een kijkje in zijn hersenen wilden nemen om te

Lees meer
ARTIKELGASTBLOG

Weerstand tegen vaccinaties in geavanceerde kennissamenlevingen

Er is altijd weerstand geweest tegen vaccinaties. Voorheen had deze weerstand vooral religieuze wortels. Maar met religie op zijn retour nemen andere, seculiere, groepen het weerstandsstokje over. Voor gezondheidsexperts is dat relevant, en wellicht irritant, maar voor sociologen vooral interessant. Want wie keert zich eigenlijk tegen vaccinaties? En waarom doet men dat? In deze blog bespreek ik onze recente studie hierover dat onlangs verscheen in het gezaghebbende Social Science & Medicine. Voorbeelden zijn er te over. Van busladingen Trumpfans die

Lees meer
ARTIKEL

Echte kou, wat is dat? Over ons huidige winterweer en vroegere ijstijden

In het druilerige herfstweer dat tegenwoordig voor winter doorgaat, word ik bevangen door nostalgie naar erwtensoep en (valse) hoop op een elfstedentocht. Kortom naar een echte winter. Gelukkig hebben generaties schilders ons voldoende winterlandschappen nagelaten om bij weg te dromen. Maar ook de winters die zij meemaakten, waren peanuts. Neanderthalers en moderne mensen zoals wij trotseerden echte ijstijden in Europa. Gek genoeg boden ijstijden soms heel gunstige omstandigheden voor onze voorouders. Deze tijd van het jaar leent zich bij uitstek om

Lees meer
ARTIKELOPINIE

Waar komt de feitenstrijd vandaan? Een hypothese

‘Is dat wel zo?’ In zijn welkomstpraatje tijdens de introductieweek van 2007 stelde Paul van der Heijden dat dit de belangrijkste vraag is die je als academicus kunt stellen. De toenmalig Rector Magnificus van de Universiteit Leiden hoopte dat de kersverse eerstejaars studenten hun studententijd vooral gebruikten om kritisch denken te ontwikkelen. Inmiddels verspreidt het kritisch denken zich als een olievlek. Helaas verschillen de opvattingen over wat kritisch denken betekent. Waar de een zijn eigen denken kritisch beschouwt, richt de

Lees meer
ARTIKEL

De ontdekking van TRAPPIST-1: een stap verder in de zoektocht naar leefbare planeten

Artistieke impressie TRAPPIST-1 systeem

Met zijn zeven aardachtige planeten haalde het planetenstelsel TRAPPIST-1 onlangs het wereldnieuws. Drie van deze planeten liggen namelijk in de zogenoemde leefbare zone van hun moederster. Daarmee bedoelen astronomen dat water er in vloeibare vorm zou kunnen voorkomen. Maar wat komt er nog meer kijken bij het zoeken naar leefbare planeten? Aan de hand van TRAPPIST-1 legt sterrenkundige Floris van der Tak het uit. Voorjaar 2017 haalde het planetenstelsel TRAPPIST-1 het wereldnieuws. De naam van dit stelsel is ontleend aan

Lees meer