Home > ARTIKEL
ARTIKELGASTBLOG

Het gevecht om de waarheid

De waarheid in een Engelse krant

Sla de kranten open, en de fact checks zijn nauwelijks te ontwijken. Die soms ook weer gecheckt worden trouwens. En via oude en nieuwe media maken we kennis met (vaak Engelstalige) adjectieven als ‘post-fact’ en ‘post-truth’, en fenomenen als ‘alternatieve feiten’ en ‘nep wetenschap’. Het is er allemaal niet makkelijker op geworden. Zeker niet voor de wetenschap. Want wat moet je in een wereld waarin aperte onwaarheden soms gezien worden als feiten. En feiten als leugens? Bert van der Zwaan,

Lees meer
ARTIKEL

Een hart van goud: over lijkschending in de middeleeuwen

Het gouden hart van Anna van Bretagne in het Dobrée Museum in Nantes

Het stel jonge malfauteurs dat op een koude aprilnacht via de achteringang Musée Dobrée in de Franse stad Nantes binnendrong zal zich de volgende ochtend even flink achter de oren hebben gekrabd. Heel Frankrijk was in rep en roer, toen werd ontdekt dat het hart, dat ooit toebehoorde aan de geliefde Bretonse hertogin Anne van Bretagne (d. 1514), uit het museum was gestolen. Beloningen werden uitgeloofd, anonieme e-mailadressen waar de dieven zich konden melden werden geopend en prominente Bretons wierpen

Lees meer
ARTIKEL

Paleo-barbecue? Vergeet vooral de groente niet!

Barbecue

De zon schijnt! Tijd voor houtskool, vlees en rosé in de buitenlucht. Zo'n barbecue voelt erg ‘paleo’: vuur maken, kippenpoten aan laten branden en dan toch opeten. Een klein beetje coleslaw voor de vorm. Aten onze voorouders ook zo? Dat is maar de vraag. Over het oudste gebruik van vuur is ruzie. Sommige archeologen denken dat gecontroleerd vuur stoken voorbehouden is aan de allerslimste mensachtigen: Neanderthalers en wijzelf. Vuur wordt volgens hen pas 300.000 jaar gebruikt. Anderen denken dat het

Lees meer
ARTIKEL

Zonder tanden van je afbijten – waar komen antibiotica vandaan?

Bijna iedereen heeft wel eens antibiotica geslikt. Je hebt last van een branderig gevoel, gaat naar de dokter, en die weet je te vertellen dat je last hebt van een bacteriële infectie waarna je al je vorige bedpartners moet bellen. De dokter schrijft je vervolgens een antibioticakuur voor die ervoor moet zorgen dat de slechte bacteriën niet meer verder kunnen groeien of zelfs doodgaan. De antibiotica zelf kan je ophalen in de apotheek. Maar in de categorie “Komt melk uit

Lees meer
ARTIKEL

De macht van het schooladvies zet de verhoudingen tussen school en ouders op scherp

Een toetsenbord en een geodriehoek

Ouders die de leraren onder druk zetten vanwege het schooladvies van hun kind en die zich schuldig maken aan intimidatie, bedreiging en zelfs chantage van de leerkrachten. Wat is er aan de hand? Een onderzoek door EenVandaag en CNV Onderwijs leverde schokkende cijfers op over leraren in het onderwijs die door ouders onder druk worden gezet. Bij nadere bestudering van het onderzoeksrapport blijkt echter dat de samenvatting bij het rapport een vertekend beeld geeft van de onderzoeksresultaten. Zo zijn percentages bij

Lees meer
ARTIKEL

Australië is een land van extremen. Een perfecte casus voor klimaatonderzoekers

Groene vegetatie in Centraal-Australië in 2011 (Foto: Eva van Gorsel (CSIRO))

In mijn woonplaats viel de afgelopen week net zoveel neerslag als normaal in een maand. April 2018 was een van de warmste maanden ooit. Zuid-Afrika kampt met een langdurige extreme droogte die grote gevolgen kan hebben voor de drinkwatervoorziening. Dit zijn voorbeelden van klimaatextremen als gevolg van klimaatverandering. Hoewel klimaatverandering een belangrijk maatschappelijk probleem is, ga ik in dit blog vooral in op de impact die klimaatverandering heeft op de natuur zelf en hoe dit ook de koolstofkringloop beïnvloedt. Extremen

Lees meer
ARTIKEL

Een kijkje in de keuken bij een Medisch-Ethische Toetsingscommissie

Hoe werkt de Medisch-Ethische Toetsingscommissie?

Medisch-wetenschappelijk onderzoek is met enige regelmaat in het nieuws, van inzichten over gezonde voeding tot veelbelovende nieuwe behandelingen. Afgelopen maanden waren er ook andere berichten. Een onderzoek in het UMC Utrecht werd gestaakt nadat twee kinderen waren overleden. Bij een onderzoek in het AMC in Amsterdam vielen onverwacht veel doden. Op dergelijke berichten volgt vaak de vraag: is onderzoek wel veilig? En wie controleert dat? Daarover gaat de Medisch-Ethische Toetsingscommissie. Door Ronella Grootens Dat onderzoek nodig is, daar is geen twijfel

Lees meer
ARTIKEL

Het is moeilijk ontwaken uit de dromen van Vincent van Gogh over Japan

Kreupelhout met twee figuren 1890

Vincent van Gogh was weg van ‘Japan’ en liet zich inspireren door Japanse prenten. Momenteel is in het Van Gogh Museum in Amsterdam de tentoonstelling Van Gogh en Japan te zien. Een bijzonder kijkje over Vincents schouder, maar de dienende rol van Japanse prenten geeft wel een vertekend beeld. De twee schilderijen waar het oog als eerste op valt, zijn gebaseerd op prenten van Utagawa Hiroshige (1797-1858). Vincent ‘kopieerde’ echter niet alleen letterlijk Japanse taferelen, hij liet zich ook in brede

Lees meer
ARTIKEL

De Mijnbouwwet zorgt voor veel frustraties. Toch heeft die Nederland ook veel goeds gebracht

‘Je woont er bovenop, maar je hebt er niks over te zeggen’, kopte NRC boven een artikel op 16 maart. De laatste jaren neemt de frustratie toe bij bewoners, gemeenten en provincies in gebieden waar veel activiteit plaatsvindt in de zogenoemde diepe ondergrond. Over gaswinning, ondergrondse opslag van olie of afvalwaterinjectie hebben bewoners en lokale overheden weinig inspraak. Die frustratie heeft te maken met de Mijnbouwwet. Door Geert-Jan Vis De Mijnbouwwet bevat regels met betrekking tot het onderzoek naar en het winnen

Lees meer
ARTIKEL

In de lente laten de wilde bijen zich weer zien. Tijd voor de Nationale Bijentelling

Nationale Bijentelling: Grote zijdebij

Nu de eerste warme dagen van het jaar zijn gekomen, laten ook de eerste wilde bijen zich zien. Helaas in minder grote aantallen dan vroeger. Het gaat niet goed met de wilde bijen en ze worden schaarser in het landschap. Dat is een van de redenen waarom in het weekend van 21 en 22 april een Nationale Bijentelling wordt gehouden. Die helpt ons meer te weten te komen over de wilde bijen. Door Lisette van Kolfschoten Het voorjaar is een

Lees meer
ARTIKELOPINIE

Radicaal genuanceerd

Elk voorjaar kruipen de mensen voor wie communicatie over wetenschap een vak is bij elkaar op de Vakconferentie WTC. Keynote speaker Reint-Jan Renes sprak over hoe de werking van ons brein ervoor zorgt dat we ons nauwelijks laten beïnvloeden door informatie. Vervolgens was zijn suggestie dat wanneer je mensen wilt beïnvloeden, je gebruik moet maken van de werking van ons brein. Wetenschappers kunnen leren van marketeers dat je moet inspelen op onbewuste processen als je hen tot wenselijk gedrag wilt

Lees meer
ARTIKELGASTBLOG

Hoe neem je afscheid van een kerk? Ontkerkelijking in de praktijk

Processie bij de sluiting van de Jacobuskerk, Utrecht

In onze tijd stellen we het regelmatig vast: door de ontkerkelijking lopen de kerken leeg. Een kerksluiting is het gevolg. Maar hoe ziet het verlaten van een kerk er eigenlijk in de praktijk uit? Hoe sluit je een kerk? En wat gebeurt er met de mensen die afscheid nemen van hun kerk? Door Daan Beekers In Nederland worden in rap tempo kerken gesloten. In 2011 schatte de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed dat sinds de jaren zeventig 1340 kerken in

Lees meer
ARTIKEL

Bedachten onze voorouders 70.000 jaar geleden De Stijl, en niet Mondriaan?

Ruim 70.000 jaar oud stuk gegraveerde rode oker uit Blombos Cave

Kunst is een uniek modern menselijk talent. Hoe verfijnd de stenen werktuigen van Homo erectus en de Neanderthalers ook waren, kunstenaars waren ze niet. Of tenminste, dat hielden archeologen lang en op hoog volume vol. Tot de datering in februari van een Spaanse grotschildering. Die bleek 65.000 jaar oud. Toen leefden er geen moderne mensen in Spanje, maar (voor zover we weten) alleen Neanderthalers. Door Gerrit Dusseldorp Waarom is kunst zo belangrijk? Tekenen geeft tenslotte an sich geen evolutionair voordeel. Geeft

Lees meer
ARTIKEL

Paddenstoelen van eigen bodem: Grootsporig slijmkopspeldje

Nederland kent duizenden soorten paddenstoelen. Eens in de zoveel tijd worden nieuwe soorten ontdekt die, naast een wetenschappelijke, ook een Nederlandse naam nodig hebben. Jorinde Nuytinck is mycoloog bij Naturalis Biodiversity Center en lid van de commissie Nederlandse namen voor paddenstoelen, een samenwerking tussen Vlaamse en Nederlandse mycologische verenigingen. Op initiatief van deze commissie krijgen alle nieuwe paddenstoelsoorten die in Nederland en Vlaanderen worden gevonden een Nederlandse naam. Elke maand beschrijft Jorinde Nuytinck voor Wetenschap.nu zo’n paddenstoelensoort. Ze bespreekt de vindplaats, de kenmerken en

Lees meer
ARTIKEL

Heb schijt aan je microbioom – een verhaal over poeptransplantaties en darmbacteriën

Jouw poep is goud waard. Waarom? Als je gezond bent, zit poep vol met darmbacteriën die je helpen gezond te blijven. Helaas geldt dit niet voor iedereen. Sommige mensen hebben last van terugkerende darminfecties veroorzaakt door bacteriën die soms gezond zijn, maar gevaarlijk kunnen worden als ze de meerderheid vormen. De samenstelling van de bacteriën in de darmen is zo belangrijk dat het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) een poepbank is begonnen. Door Lizah van der Aart en Anne van der

Lees meer
ARTIKEL

Van schilderij naar kattenfilmpjes: hoe de kat langzaam zijn plek in het gezin veroverde

Ze zijn mateloos populair op internet: kattenfilmpjes. Deze viervoetige huisgenootjes zorgen voor een bron van vermaak. De kat heeft zich een onmiskenbare plaats veroverd in de maatschappij en als lid van de familie. Maar wanneer raakte de kat eigenlijk ingeburgerd? Door Harry J. Kraaij Nutsdier: lange tijd was dit de status van de kat. Het gedomesticeerde roofdier verjoeg vooral muizen en ratten. Het was daardoor een graag geziene gast op de boerderij, in de voorraadschuren en bij bakker en slager.

Lees meer
ARTIKEL

Amerikaans massaprotest #MarchForOurLives laat de kracht van social media zien

Demonstratie #Marchforourlives (Beeld: Samantha Sophia via Unsplash)

Scholieren in de Verenigde Staten gingen de afgelopen week massaal de straat op om te protesteren tegen de huidige wapenwetgeving. Aanleiding voor het massaprotest #MarchForOurLives was de zoveelste schietpartij op een school. Hoe kwamen al deze jongeren bij elkaar? Het antwoord lijkt voor een groot deel te liggen in sociale media. Door Annemarie van Oosten Sociale media worden nog al eens in een kwaad daglicht gesteld als het gaat om de invloed op de sociale betrokkenheid. Vooral tieners zouden verslaafd

Lees meer
ARTIKEL

Leven buiten de aarde ontdekken? Voor mijn pensioen graag!

Exoplaneet en een protoplanetaire schijf

Hoe is de aarde ontstaan? Hoe is het leven op aarde ontstaan? Zijn we alleen in het universum? Overal waar ik kijk, duiken die vragen op. In kranten, televisie, internet, en bij mijn collega-wetenschappers. Komt dat door mijn eigen, toch nog redelijk nieuwe, professionele bril? Misschien. Het komt denk ik ook omdat het antwoord op deze vraag die de mensheid al eeuwen bezighoudt, steeds meer binnen handbereik lijkt te komen. Ik durf te stellen dat we in de 21ste eeuw

Lees meer
ARTIKEL

Opzet referendum verhindert representatieve uitkomst

Naar het stemhokje voor het referendum over de sleepwet

Het is bijna zo ver: er komt weer een referendum. Op 21 maart gaan we stemmen over de voorgestelde Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv 2017), ofwel de 'sleepwet'. Tegenstanders hopen dat de regering bij een negatieve uitslag van de wet af zal zien of de wet aanpast. Het lastige van een referendum is echter dat de uitslag geen goed beeld van de werkelijke mening van de gehele bevolking geeft. Vaak brengt maar een kleine en specifieke groep kiezers

Lees meer
ARTIKEL

Door klimaatverandering trekken sommige hazen hun witte winterjas niet meer aan

LenteL tijd om te verharen naar een zomervacht

Het klinkt misschien gek, omdat hier in Noord-Zweden ruim een meter sneeuw ligt en de thermometer -10 °C aangeeft, maar het voelt als lente! De koolmezen beginnen weer te zingen, de dagen worden steeds langer (ruim 7 minuten meer licht iedere dag) en langzaam komen de eerste migrerende zomervogels terug. Voor mij geeft dat een gevoel van lente. Ondanks de sneeuw en kou. Zou dat misschien iets met ons evolutionaire verleden te maken hebben? Door Tim Hofmeester Voor veel diersoorten

Lees meer
ARTIKEL

Tijd voor taart, het is Pi-dag!

Creatief met pi-dag

Herkennen jullie de wiskundige contante 3,1415926535897…. nog van school? Of misschien alleen de eerste paar cijfers? Vandaag is dit getal het perfecte excuus om een stukje taart te eten. Het is namelijk Pi-dag! Door Sanne Willems Waarom vandaag? In Amerika wordt 14 maart geschreven als 3/14. Dit zijn de eerste drie cijfers van pi. Daarom is deze dag uitgekozen als internationale feestdag waarop we het bestaan van pi vieren. Je kunt nog veel verder gaan dan alleen de dagen van

Lees meer
ARTIKELGASTBLOG

Hoe je een huis koopt in Amsterdam. Het optimale bod vanuit wiskundig perspectief

Ik ben sinds kort de trotse bezitter van een koophuis in Amsterdam. Dit mag gerust een klein wonder worden genoemd: Nederlandse woningen zijn nog nooit zo duur geweest. En qua krapte op de woningmarkt spant Amsterdam hierbij de kroon. Hoe kreeg ik als starter een voet tussen de deur in deze oververhitte markt? Ik had gelukkig één voordeel: ik ben een onderzoeker op het gebied van kunstmatige intelligentie met een specialisatie in onderhandelen. En hier vertel ik hoe ik te

Lees meer
ARTIKELOPINIE

Waarom persvoorlichters geen journalist moeten spelen

Het staat er toch echt. Marc Lamers, woordvoerder van de WUR, stelt in een interview op de site Communicatie Online dat persvoorlichters de rol van journalisten gaan overnemen. Het interview kwam met enige vertraging bij mij terecht. Omdat ik om diverse redenen zijn ideeën het bestrijden waard vind, hier alsnog een reactie. Lamers stelt in het interview vast dat de conventionele journalistiek onder druk staat en dat journalisten hierdoor minder tijd hebben voor gedegen onderzoek. Dit maakt het voor hem en zijn

Lees meer
ARTIKEL

Hoe zorg je er als school voor dat zeer makkelijk lerende kinderen niet in de knel komen?

In Nederland zijn er ongeveer 36.000 zeer makkelijk lerende kinderen in de basisschoolleeftijd. Hoe zorg je er als school voor dat zij niet in de knel komen? Daarover blogt Willy de Heer.  Hoe mis het soms kan gaan, blijkt uit het verhaal van de 10-jarige S. dat is voorgelegd aan de Geschillencommissie passend onderwijs. S. gaat als vierjarige naar school A. Na 2,5 jaar wordt vastgesteld dat S. een zeer makkelijk lerend kind is. S. leert anders dan de gemiddeld

Lees meer
ARTIKEL

Moderne mensen konden honderdduizend jaar lang maar niet aarden buiten Afrika

Replica Neanderthaler-skelet Kebara

We zijn allemaal Afrikanen. Onze voorouders leefden tot heel kort geleden in Afrika. Evolutionair gezien dan. Archeologen zijn geobsedeerd door de eerste moderne mensen die Afrika verlieten, en in Azië en Europa gaan wonen. Vandaar dat je met enige regelmaat nieuwe informatie over migraties Out of Africa in de krant ziet, blogt Gerrit Dusseldorp. Eind januari 2018 bijvoorbeeld. Toen werd het oudst bekende modern menselijke fossiel buiten Afrika onthuld. Een bovenkaak uit het huidige Israël die ongeveer 180.000 jaar oud

Lees meer